Zamek leśny / Żarska Arkadia

Zamek leśny / Żarska Arkadia

Tu, 3 km na południe od centrum Żar, przy dawnym trakcie pocztowym z Żar do Zgorzelca, na obrzeżach dzisiejszego Zielonego Lasu, stał niegdyś barokowy leśny pałac myśliwski Erdmanna II von Promnitz (1683 – 1745), dworzanina polskiego króla i elektora saskiego Augusta II Mocnego.

Pałac zbudowano na planie krzyża św. Andrzeja. Miejsce to, nazywane także Żarską Arkadią, od dawna przyciągało miłośników odosobnienia. W 1567 roku pojawia się wzmianka o eremitorium (małej budowli w ustroniu leśnym, przeznaczonej do samotnych rozmyślań), wzniesionym dla  Franciszka II, opata augustianów z Żagania. Być może wybór padł na miejsce kultowe, związane z pogańskimi tradycjami, bowiem ok. 100 m na zachód od wzgórza pałacowego istniało przed 3 tysiącami lat grodzisko kultury łużyckiej, o czym świadczą ślady wałów i szczątki ceramiki.

Pałac myśliwski – główna elewacja północna. Grafika: Robert M. Jurga

Kompleks pałacowo-parkowy powstał w latach 1706-1709 na zlecenie hrabiego Erdmanna II Promnitza. W jego centrum, na szczycie sztucznie podwyższonego wzgórza, usytuowany został pałac leśny, zwany też myśliwskim. Pałac był budowlą dwukondygnacyjną, pokrytą dachem wielospadowym. Na parterze znajdowała się kuchnia i pomieszczenia gospodarcze, natomiast druga kondygnacją, z umieszczoną centralnie dwunastoboczną salą, pełniła funkcje reprezentacyjne. W skrzydłach pałacu usytuowane były pomieszczenia o kwadratowych wymiarach, między skrzydłami ulokowane były pomieszczenia w kształcie trapezu, z których prowadziło wyjście na taras i do parku, a z drugiej strony do dobudowanej werandy.

Główna elewacja północna. Zdjęcie z 1939 roku.

Pałac otoczony był parkiem, w którym urządzono zwierzyniec. Wokół pałacu powstały budynki gospodarcze i mieszkalne. U stóp wzgórza pałacowego usypano wał i poprowadzono fosę z mostem zwodzonym. Czystą wodę doprowadzano do pałacu z dzisiejszego Leśnego Źródełka (Źródło Nadii). Na terenie Żarskiej Arkadii, wokół pałacu myśliwskiego, znajdowały się liczne rzeźby parkowe (m.in. Flora, Wiara i Teologia, szybująca przez chmury kobieca postać Geniusza, rzeźba z barankiem i księgą, obelisk z herbem Promnitzów). Dziś niektóre z nich, częściowo uszkodzone, obejrzeć można w parku Żarskiego Domu Kultury przy ul. Wrocławskiej.

Los zrządził, że latem 1745 r., w ostatnim roku trwania drugiej wojny śląskiej, fundator pałacu myśliwskiego hrabia Erdmann II von Promnitz, ciężko ranny w wyniku napadu austriackich huzarów, właśnie tutaj dokonał swego żywota.

Różne były dalsze koleje losu pałacu myśliwskiego: była tu fabryka tytoniu i tabaki, w latach 1820-1834 spotykali się w nim członkowie loży masońskiej „Trzech Róż w Lesie”, w połowie 18 wieku pomieszczenia pałacowe funkcjonowały jako karczma i tancbuda o złej sławie, w latach 1884-86 właścicielką pałacu była księżna żagańska Elżbieta Paulina Talleyrand, a w latach 1903-1945 obiekt należał do żarskiego fabrykanta Georga Frenzla, od kwietnia 1943 roku zakłady Focke-Wulf Flugzeugbau GmbH wytwarzały tu drobne detale samolotowe. Leśny pałac przetrwał wojnę, ale systematycznie plądrowany i dewastowany, został ostatecznie zburzony w 1963 roku.

Rzeźba z alei dojazdowej (park Domu Kultury w Żarach)

Dziś po założeniu pałacowo-parkowym (obecnie jedynie 1,69 ha) pozostał cenny drzewostan parkowy, m.in. potężne dęby o wieku ok. 300-350 lat przy dawnej głównej bramie wjazdowej, aleja klonowo-lipowa, a z ciekawszych okazów choina kanadyjska, żywotnik olbrzymi i platan klonolistny.

Wzgórze pałacowe, fasada północna. W latach 1820-1834 miejsce spotkań loży masońskiej „Trzy Leśne Róże”.

Wokół wzgórza pałacowego zobaczyć można jeszcze cokół pod rzeźbę, misę po barokowej fontannie, pozostałości pałacu i budynków gospodarczych, miejsce po stawie, kopiec widokowy na płd. – zach. oraz zarysy fosy i wału na wschód od wzgórza pałacowego.

Interreg

Witaj!

Obecnie trwają prace nad stroną (uzupełniamy ją interesującymi materiałami). Jednakże postanowiliśmy już ją Tobie udostępnić.

Jeżeli zauważysz jakieś problemy techniczne, będziesz miał(a) pomysły lub pytania zapraszamy do kontaktu pod adresem: biuro@torrano.pl.

Pozdrawiamy: Zespół Zielonego Lasu